Onrecht. Oorlog en rechtvaardigheid in de twintigste eeuw is de titel van dit twaalfde jaarboek van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. De redactie heeft zich bij de samenstelling van deze bundel sterk gesteund geweten door twee gastredacteuren. Beiden leverden ook zelf een bijdrage. Rechtsfilosoof C. W. Maris schreef een uitvoerige inleiding op de problematiek, die met de arrestatie van de Chileense dictator Pinochet en de Servische potentaat Milosevic opnieuw in de aandacht van de media staat. De tweede gastredacteur, de politicoloog M. Fennema, keek naar het verleden van de Tweede Wereldoorlog en boog zich over een onderwerp dat sindsdien in de Nederlandse geschiedschrijving een onderwerp van aanhoudende discussie is geweest: hoe het optreden van secretaris-generaal H.M. Hirschfeld tijdens de bezetting beoordeeld moet worden. Had hij toen de jodenvervolging ook zijn departement bereikte, moeten aftreden of is hij terecht aangebleven in het belang van de Nederlandse bevolking?

Het onderwerp van dit jaarboek vraagt om een interdisciplinaire benadering. Maris' Nijmeegse collega Th. Mertens schreef een bijdrage over de idee van een rechtvaardige oorlog. Fennema's vakgenoot, de politicoloog I. de Haan, leverde een gedegen essay over de transitierechtspraak. Daarnaast bevat deze bundel bijdragen van een tweetal juristen. De voormalige ministet van Justitie en van Defensie J. de Ruiter bespreekt de omstreden Hoge Raad tijdens de bezetting. H. Verrijn Stuart, expert op het gebied van internationale strafhoven, schreef een bijdrage over het Joegoslavië Tribunaal in Den Haag.

Ook auteurs uit het buitenland werden uitgenodigd een artikel te schrijven over verwante onderwerpen in hun land. Wij zijn de Amerikaans-Japanse historicus Takashi Yoshida, de Duitse jurist Michael Stolleis en vooral ook de grand old man van de Indonesische geschiedschrijving Adrian B. Lapian – die bovendien na lange tijd weer in zijn 'schooltaaltje' schreef – bijzonder dankbaar voor hun bijdragen. Zij schreven respectievelijk over het Tokio Tribunaal, de Duitse rechterlijke macht tijdens het nazi-regiem en de Nederlandse koloniale oorlog in Indonesië. Op zijn eigen onnaspeurlijk knappe en ontroerende wijze schreef de publicist en NRC-columnist H.J.A. Hofland speciaal voor dit jaarboek het essay dat hij 'altijd al eens had willen schrijven'.

De redactie is allen die hebben bijgedragen aan deze bundel bijzonder erkentelijk. De verhouding tussen oorlog en rechtvaardigheid kent een lange en moeizame geschiedenis, die echter, blijkens de artikelen, niet per se tot pessimisme behoeft te stemmen.

Inhoudsopgave

- De redactie, Ten geleide
- C.W. Maris van Sandelingenambacht, De oorlog voedt op tot vrijheid. Oorlog en rechtvaardigheid in de twintigste eeuw: een inleiding
- H.J.A. Hofland, Het bedrieglijke beeld van de oorlog, en het juiste
- Thomas Mertens, Rechtvaardigheid en oorlog
- Takashi Yoshida, Victors’ Justice or a Victory for Justice? An Historical Analysis of the Tokyo War Crimes Trial
- Michael Stolleis, Furchtbare Juristen
- Job de Ruiter, De Hoge Raad in revisie
- Meindert Fennema, Hans Max Hirschfeld. Secretaris-generaal van een onthoofd ministerie (1940-1945)
- Adrian B. Lapian, Rechtvaardigheid en de koloniale oorlogen. Indonesië
- Ido de Haan, Machtsovergangen en overgangsrecht. Recente literatuur over transitionele politiek en rechtvaardigheid
- Heikelien Verrijn Stuart, De gebroken spiegel. Het Joegoslavië Tribunaal, rechtvaardigheid na de Koude Oorlog

 

Plaats van uitgave: 
Zutphen
Uitgever: 
Walburg Pers
Jaar van uitgave: 
2001