Publicaties

In de bibliotheek van het NIOD zijn vele boeken en artikelen te raadplegen over het verzet in Nederland. In de bibliotheekcatalogus kan op trefwoord naar relevante publicaties worden gezocht.

Een goed algemeen overzicht van het verzet wordt gegeven in het boek En verpletterd wordt het juk: verzet in Nederland 1940-1945 van C.M. Schulten (Amsterdam/Den Haag 1995).

Over de meeste grote verzetsgroepen zijn goede studies verschenen, die allemaal in de bibliotheek van het NIOD te raadplegen zijn. Enkele van de meest bekende boeken zijn:

De geschiedenis van de Ordedienst: mythe en werkelijkheid van een verzetsorganisatie van J.W.M. Schulten (Den Haag 1998)
Het grote gebod: gedenkboek van het verzet in LO en LKP (Kampen, 1e dr. 1951, 3e ongew. dr. 1979)
De Binnenlandse Strijdkrachten van G.J. van Ojen (Den Haag 1972)

Over vrouwen in het verzet: Het stille verzet: vrouwen in illegale organisaties van Marjan Schwegman (Amsterdam 1980).

Informatie over door het verzet uitgevoerde liquidaties is te vinden in Recht op wraak: liquidaties in Nederland 1940-1945 van Jack Kooistra en Albert Oosthoek (Leeuwarden 2009).

Een schat aan informatie over de op de Eerebegraafplaats te Bloemendaal rustende personen, vrijwel altijd omgekomen als direct gevolg van verzetsactiviteiten, biedt het boek De Erebegraafsplaats te Bloemendaal van Peter H. Heere en Arnold Th. Vernooij (Den Haag 2005).

Over de ondergrondse pers bestaat een bibliografie waarin naast een beschrijving van de bladen ook veel namen van personen te vinden zijn: Lydia E. Winkel, De ondergrondse pers, 1940-1945 (3de druk, geheel herzien door Hans de Vries, Utrecht 1989). De bladen zelf zijn in de studiezaal van het NIOD te raadplegen, en ook digitaal op de krantenwebsite van de Koninklijke Bibliotheek.

Naast boeken kan de knipselverzameling van het NIOD belangrijke informatie bieden. De knipselcollectie is toegankelijk gemaakt met behulp van een trefwoordensysteem, waarbij onderscheid gemaakt is tussen personen en zaken.

Archieven

In boeken en knipsels staan soms gegevens over individuele verzetslieden, maar vaak ook niet. Wilt U iets van individuele personen weten, dan is het beter om archiefonderzoek te doen. Het is echter niet eenvoudig om over individuele verzetsmensen informatie te vinden (tenzij het om ‘kopstukken’ ging), daar tijdens de oorlog uiteraard geen ledenbestand van het verzet werd bijgehouden en men na de oorlog vaak niet meer de behoefte had om persoonlijke ervaringen op papier te zetten.

Is de betrokkene als gevolg van verzet overleden, dan kan de Erelijst van Gevallenen een informatieve bron zijn. Op de Erelijst staan de namen van zo’n 18.000 Nederlanders vermeld die in de gewapende strijd tegen de Duitse of Japanse bezetter, in het verzet, of als bemanning der koopvaardij zijn omgekomen. De aanvraagformulieren waarop nabestaanden de gegevens van hun omgekomen familieleden of vrienden voor de Erelijst konden opgeven zijn te vinden in het archief van het NIOD, collectie nr. 245 (‘Erelijst van Gevallenen - aanvraagformulieren’). Niet van alle personen op de Erelijst bezitten wij echter een formulier.

Daarnaast is er bij het NIOD een ruime sortering aan andere archieven waarin over vele personen gegevens te vinden zijn. Van deze relevante archieven is weliswaar meestal een goede digitale inventaris beschikbaar, maar deze toegangen bevatten in de meeste gevallen helaas geen namenindex. Onze belangrijkste collectie van een verzetsorganisatie, het archief van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers en Landelijke Knokploegen (LO/LKP) (collectie nr. 251a), is bijvoorbeeld op geografische regio geordend en niet op naam toegankelijk gemaakt (zie met name de inventarisnummers 1 t/m 50 en 187 t/m 233).

Andere archiefcollecties met betrekking tot het verzet zijn onder andere:

Collectie nr. 185: Raad van Verzet
Collectie nr. 185a: Vrij Nederland
Collectie nr. 185b: Nationaal Steun Fonds
Collectie nr. 185c: Het Parool
Collectie nr. 186a: CS-6
Collectie nr. 186k: G.A. van Borssum-Buisman
Collectie nr. 187: Zwitsersche Weg A
Collectie nr. 188: Rolls Royce
Collectie nr. 189: Vrije Groepen Amsterdam
Collectie nr. 190: Centrale Inlichtingendienst
Collectie nr. 190a: Groep Albrecht
Collectie nr. 190b: Stijkelgroep
Collectie nr. 190c: Groep Kees
Collectie nr. 191: Geheime Dienst Nederland
Collectie nr. 191a: Luctor et Emergo
Collectie nr. 192: Zender De Arend
Collectie nr. 192a: Nederlandsche Binnenlandsche Strijdkrachten - afdeling Rotterdam
Collectie nr. 192b: Nederlandsche Binnenlandsche Strijdkrachten - afdeling Amsterdam
Collectie nr. 192c: Nederlandsche Binnenlandsche Strijdkrachten - afdeling Utrecht
Collectie nr. 192d: Nederlandsche Binnenlandsche Strijdkrachten - afdeling Haarlem e.o.
Collectie nr. 263: Ondergrondse Pers
Collectie nr. 295: Onderzoek - Engelandvaart over de Noordzee
Collectie nr. 471: Onderzoek - Hulp aan joodse kinderen

Tevens beschikken wij over vele zogenaamde Documentatie II dossiers (collectie nr. 249) met betrekking tot het verzet, bijv. over de Ordedienst (OD) (dossiers 249-582 en 249-583), de Persoonsbewijzen Centrale (dossier 249-618), de Geuzen (dossier 249-272), de Groep Fiat Libertas (dossier 249-285A), de Groep Westerweel (dossier 249-296A), de Groep 2000 (dossier 249-295), het Artsenverzet (dossier 249-64) en het Studentenverzet (dossiers 249-791, 249-792 en 249-792A).

Tenslotte zijn er bij het NIOD archieven aanwezig van naoorlogse verenigingen van oud-verzetsmensen, zoals de Nationale Federatieve Raad van het Voormalig Verzet Nederland (collectie 197o), de Stichting Samenwerkend Verzet (collectie 839), de Nederlandse Vereniging van Pilotenhelpers uit de Tweede Wereldoorlog "The Escape" (collectie 810) en de Vereniging van Nederlandse Allied Aircrew Helpers (collectie 854).

In alle digitaal beschikbare inventarissen kan via onze website op trefwoord (bijv. de naam van een bepaalde verzetsgroep) worden gezocht: Zoeken in de archieven.

Andere archiefinstellingen

In het Gedenkboek verzetsherdenkingskruis: waarin opgenomen: register dragers verzetsherdenkingskruis (Alphen aan den Rijn: Samsom, 1985) worden de namen genoemd van diegenen die in de jaren ’80 het Verzetsherdenkingskruis hebben ontvangen. De aanvraagformulieren en overige stukken waarop de toekenningen van deze verzetsonderscheiding zijn gebaseerd berusten bij het:

Ministerie van Defensie
Centraal Archieven Depot (CAD)
MPC 58B
Postbus 20701
2500 ES Den Haag
Diepenhorstlaan 30
2288 EW Rijswijk
Tel: 070-3168600

De individuele gegevens van leden van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS), een overkoepelde organisatie waarin vanaf het najaar van 1944 verschillende gewapende verzetsgroepen waren verenigd, berusten bij het persoonsarchief van het Ministerie van Defensie.

Het archief van de Ordedienst en de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten berust bij het Nationaal Archief in Den Haag (zie de inventaris van dit archief via de website van het NA). Dit archief bevat grote series persoonsdossiers van personen die in dienst zijn geweest van de NBS en het Militair Gezag, of waarvoor deze organisaties belangstelling hebben getoond. De adresgegevens van het Nationaal Archief zijn:

Nationaal Archief
Prins Willem Alexanderhof 20
2595 BE Den Haag
Postbus 90520
2509 LM Den Haag
Telefoon algemeen: 070-3315400
Telefoon inlichtingen: 070-3315444
Fax: 070-3315540
E-mail: info@nationaalarchief.nl
www.gahetna.nl

Zie ook De Oorlogsgids op de website van het Nationaal Archief.

In 1946 reikte de Amerikaanse regering onderscheidingen uit aan Europese burgers die tijdens de Tweede Wereldoorlog hulp hadden verleend aan geallieerde piloten. Het onderzoek ten behoeve van de uitreiking werd destijds verricht door de Military Intelligence Service, Escape and Evasion Section. De archieven van dit onderdeel van het Amerikaanse leger worden bewaard door de National Archives and Records Administration in Maryland, Amerika (archief nr. 498.3). Deze zogeheten Helpers’ Files kunnen informatie bevatten over onderscheiden personen. Aan het opvragen van kopieën bij deze instantie zijn kosten verbonden. Het adres is:

National Archives at College Park
Modern Military Records (NWCTM)
8601 Adelphi Road
College Park, MD 20740-6001
www.archives.gov
Zie met name: http://www.archives.gov/research/guide-fed-records/groups/498.html