Lotte Kaatee: Hans Keilson - Der Tod des Widersachers

Hoewel in Der Tod des Widersachers (In de ban van de tegenstander) de woorden nazi, Duitsland, Hitler en antisemitisme niet voorkomen, neemt auteur Hans Keilson je vanaf bladzijde één  mee naar het Duitsland van de jaren dertig en de daarbij behorende uitsluiting en vervolging van Joden.

Der Tod des Widersachers gaat over een jongen – wiens naam niet wordt genoemd – die tot een groep behoort die langzaam maar zeker wordt uitgesloten. De aanstichter van deze uitsluiting heet B. De jongen haat hem. Het is zijn tegenstander. In tegenstelling tot zijn groepsgenoten is hij geobsedeerd  door B. Zijn vijandschap jegens B. houdt hem in leven. Het gevolg is dat hij steeds meer vervreemdt van zijn ‘vrienden’.

Toch ligt deze afzondering niet enkel bij hemzelf. Uitsluiting loopt als een rode draad door zijn leven; van het niet mogen meedoen aan een voetbalspel in zijn kindertijd en het verliezen van zijn beste vriend aan de vijand, tot een liefde die in de kiem wordt gesmoord vanwege haat tegen hem en zijn ‘groep’.

Auteur Hans Keilson weet met Der Tod des Widersachers grote thema’s als vervolging en uitsluiting verfijnd terug te brengen naar één persoon. Daarmee maakt hij het verhaal juist universeel en niet alleen toepasbaar op nazi-Duitsland.

Een genie

Het boek kwam in 1959 uit, maar echte bekendheid kreeg Hans Keilson met Der Tod des Widersachers pas veel later, bij de herontdekking van het boek in de Verenigde Staten in 2010. De New York Times noemde Keilson ‘een genie’ en The Death of the Adversery ‘een meesterwerk’. In Nederland verscheen In de ban van de tegenstander  in 2009  in een nieuwe Nederlandse vertaling  en ontving lovende recensies.

Archief

De Joodse Hans Keilson woonde sinds 1936 in Nederland. Hij overleefde de oorlog in de onderduik en werkte na de oorlog als arts en psychiater. Hij behandelde  Joodse oorlogspleegkinderen en stichtte samen met andere overlevenden de Joodse Stichting ‘ Le-Ezrath Ha-Jeled’ (Het Kind ter Hulpe). De stichting gaf hulp aan Joodse weeskinderen. Het archief van Hans Keilson is in 2012 aan het NIOD geschonken (archief 883). Keilson overleed in 2011 op 101-jarige leeftijd.