25 november 2017

Authenticiteitsonderzoek wijst uit dat schilderij vrijwel zeker een origineel is

Technisch onderzoek aquarel A. Hitler
Technisch onderzoek aquarel A. Hitler

Dagboeken, brieven en foto’s worden nog dagelijks aangeboden aan het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. Maar afgelopen voorjaar bracht een bezoeker iets heel anders mee: een donkerbruine houten lijst met daarin een aquarel gesigneerd A. Hitler. Na een maandenlang authenticatieproces is de voorlopige conclusie: een origineel schilderij van de hand van Adolf Hitler.

Te zien is een eenvoudig straatbeeld van – wat later bleek – de Neutor in Wenen. Tussen 1909 en 1913 voorzag Hitler zich in Wenen in zijn levensonderhoud door het verkopen van nageschilderde en nagetekende ansichtkaarten. Volgens sommige bronnen maakte hij er zo’n twee- tot drieduizend; daarvan zijn er tussen de zevenhonderd en achthonderd bekend.

Van Hitler’s schilderijen bestaan veel vervalsingen. Voor NIOD-medewerker Acquisitie Gertjan Dikken die de schenking in ontvangst nam, reden de aquarel aan een systematisch onderzoek te onderwerpen.

Het onderzoek richtte zich onder meer op het onderwerp van de aquarel en twee zegels (van een kunsthandel en de Oostenrijkse justitie) aan de achterzijde. Gevoegd bij de resultaten van het materiaalonderzoek door papierrestauratoren van de afdeling Conservering en Restauratie van de Universiteit van Amsterdam  kunnen de volgende conclusies getrokken worden:

De herkomst en de manier waarop het schilderij is aangeboden aan het NIOD wekken geen enkel vermoeden dat hier sprake is van misleiding of te behalen voordeel;

Het onderwerp van het schilderij en de gevolgde werkwijze van de maker passen naadloos bij die van Hitler in die jaren;

Met name de originele zegels aan de achterzijde van de verlijmde aquarel – van Morgenstern en het Exekutionsgericht – vormen een sterk indirect bewijs van authenticiteit;

De materiaalanalyse bewijst dat het om een origineel geschilderd en gesigneerd werk gaat, vervaardigd met materiaal uit het begin van de twintigste eeuw.

,,Er maakte zich een historische sensatie van mij meester toen ik het werk in handen kreeg”, vertelt Dikken. ,,Voor zover wij weten zijn we de enige erfgoedinstelling in Nederland die een schilderij van Hitler in het bezit heeft.”

Er wordt nog bekeken of nader onderzoek nodig is. In ieder geval neemt het NIOD de aquarel op in de collectie. Het werk kan gebruikt worden voor educatieve doelstellingen en onderzoek. Hierdoor komt het schilderij ook niet op de markt.