22 januari 2018

Frank van Vree, directeur van het NIOD schreef het hoofdartikel voor Onderzoek uitgelicht, de app van het Nationaal Comité 4 en 5 mei.

app Onderzoek uitgelicht

Zaterdag 27 januari a.s. is het Holocaust Memorial Day, de jaarlijkse internationale herdenking van de slachtoffers van de Holocaust en nazivervolging. Aanleiding voor een speciale editie van Onderzoek uitgelicht, met als thema de ‘Dynamiek van de Holocaust.’ In deze uitgave wordt de vervolging en uitmoording van de Joden belicht als een maatschappelijk proces; een dynamiek tussen staat en samenleving, waaraan niemand zich kon onttrekken.

Lijvig werk

In zijn artikel ‘De erfenis van Raul Hilberg’ beschrijft NIOD-directeur Frank van Vree de ontwikkelingen in het Holocaust-onderzoek. Hij zoomt daarbij in op de grote impact van De vernietiging van de Europese Joden, het lijvige, driedelige hoofdwerk van de historicus Raul Hilberg (1926 – 2007). Pas in de jaren tachtig van de vorige eeuw kreeg Hilbergs werk een centrale plaats in de studie van de nazistische vernietigingspolitiek. Ook buiten de academische wereld rees zijn ster. Zo liet filmmaker Claude Lanzmann zich door Hilberg inspireren bij het maken van zijn negen uur durende Holocaust documentaire Shoah.

‘A document man’

Hilberg ontleende een deel van zijn inzichten aan de gevluchte Duits-Joodse politiek theoreticus Franz Neuman, die die met zijn boek Behemoth – The Structure and Practice of National Socialism, (1942) een van de vroegste analyses van de Duitse totalitaire staat leverde. Volgens Van Vree ligt de originaliteit van Hilberg vooral in de manier waarop hij de visie van Neumann wist te verbinden met grondig bronnenonderzoek.

Van Vree: “Dat was Hilbergs kracht: hij begon ermee in 1948, 22 jaar oud, en bestudeerde vervolgens jarenlang tienduizenden documenten, van het Neurenberg Tribunaal en uit de archieven die de Amerikanen uit Duitsland hadden meegenomen. Hilberg was ‘a document man’: zijn leven lang zou hij blijven speuren en lezen, waarbij nieuwe bronnen steeds weer leidden tot aanpassingen in zijn oorspronkelijke werk.”

Machinerie van destructie

Van Vree: “Hilberg toonde aan dat de vernietiging van de Europese Joden niet het werk was van een kleine groep fanatieke nazi’s. Het was eerder een machinerie van destructie: een gecompliceerde machinerie die niet losstond van de Duitse samenleving, maar daar een bijzondere uitdrukkingsvorm van vormde. De vier pijlers van de nationaalsocialistische maatschappij – de bureaucratie, het leger, de grootindustrie en de partij – vormden in hun samenspel ook de motor van de vernietigingsmachine. (…) Bij de uitvoering hiervan waren alle delen van de samenleving betrokken – van gewone ambtenaren, politie en leger tot bouwbedrijven, spoorwegen en reisbureaus – en dat alles volgens een bureaucratisch organisatiemodel, waarin geen ruimte was voor moraliteit.”

Meer lezen?

Onderzoek uitgelicht is een app waarmee wetenschappelijke inzichten over de Tweede Wereldoorlog kunnen worden gevolgd. Het is een product van het Nationaal Comité 4 en 5 mei en is gerealiseerd in samenwerking met Arq, Netwerk Oorlogsbronnen en het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies.

Download de app.

Lezen via de pc.