22 maart 2019

Op donderdagochtend 21 maart is Pieter Spierenburg overleden. Pieter was een internationaal vermaard historicus van geweld, misdaad en straf. Voor het NIOD gaf hij de laatste jaren, onbezoldigd, leiding aan het project Four Centuries of Labour Camps. Tot aan zijn emeritaat werkte hij decennia voor de Erasmus Universiteit in Rotterdam, eerst als docent, later als Hoogleraar. Het NIOD verliest een goedlachse en inspirerende collega, de wetenschap verliest een historicus van wereldstatuur.

Pieter Spierenburg studeerde van 1966 tot 1973 geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij in 1978 ook promoveerde op het proefschrift Judicial Violence in the Dutch Republic: Corporal Punishment, Executions and Torture in Amsterdam, 1650 1750. Hij kwam in Amsterdam al vroeg in aanraking met de toen al bejaarde Duitse socioloog Norbert Elias (1897-1990), die in het collegejaar 1969-1970 gasthoogleraar was aan de UvA en tot zijn dood in Amsterdam bleef wonen. Hoewel nooit een kritiekloze volgeling, is de invloed van Elias en diens beschavingsthese in het hele oeuvre van Pieter duidelijk aanwezig.

Dat oeuvre mag er zijn. Over geweld, over de doodstraf, over moord, over gevangenissen, gevangenen en bewaarders; Pieter schreef meer dan 100 boeken en artikelen. Wat al die publicaties gemeen hebben, hoe divers ze verder ook zijn, is dat ze betrekking hebben op de donkere, arme, onaangename en veelal gewelddadige onderbuik van de samenleving. Het maakte hem tot een internationale autoriteit. Pieter werd gasthoogleraar aan Carnegie Mellon University en de University of California, Berkeley. In 2006 werd hij bovendien benoemd tot hoogleraar Historische Criminologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, waar hij al sinds 1977 werkte.

Na zijn emeritaat in 2013 besloot Pieter leiding te gaan geven aan het NIOD-IISG project Four Centuries of Labour Camps, dat mede dankzij zijn inspanningen in de vrije competitie van NWO als een van de winnaars uit de bus was gekomen. Kort na aanvang van dit grootschalige project bleek hij, niet voor het eerst, kanker te hebben. Terwijl het project werd uitgevoerd, werden de vooruitzichten voor Pieter steeds slechter en de last van de behandeling zwaarder. Toch duurde het tot begin maart 2019 voor hij, vanuit zijn ziekenhuisbed, belde om te melden dat we echt niet meer op hem konden rekenen. Tot dat moment was hij waar mogelijk bij bijeenkomsten geweest, was mensen blijven adviseren en begeleiden, altijd inhoudelijk deskundig, altijd vriendelijk en geïnteresseerd.

Pieter Spierenburg is 70 jaar geworden. Het NIOD is vereerd dat hij zich in de laatste jaren van zijn illustere carrière aan ons heeft willen verbinden, en zeer bedroefd over zijn overlijden.

Pieter Spierenburg