11 januari 2018

Voor een themanummer over stripverhalen en de Holocaust van het Engelstalige Journal of Modern Jewish Studies schreef NIOD-onderzoeker Kees Ribbens een artikel over de Nederlandse illustrator Peter Beekman (1911-1959).

 

Detail “Rare, maar ware commentaren”, Peter Beekman, Volk en Vaderland,1942

In 1942 publiceerde het Nederlandse NSB-weekblad Volk en Vaderland de wekelijkse serie ‘Rare, maar ware commentaren’. In deze strip gaf illustrator Peter Beekman (1911-1959) commentaar op de actualiteit. Hij richtte zich daarbij vooral op de vermeende vijanden van de nationaalsocialistische samenleving, met name op Joden. Beekman zelf was een intrigerende figuur, die in 1940 lid werd van de NSB, de nationaalsocialistische partij. Ook na de Tweede Wereldoorlog werkte hij als illustrator.

Beekmans ‘Rare, maar ware commentaren’ in Volk en Vaderland mengde entertainment met politieke propaganda. De combinatie van Beekmans tekst en afbeeldingen was aantrekkelijk en zijn manier van vertellen introduceerde het antisemitisme op een schijnbaar ongedwongen manier. Maar zijn luchtige toon was minder onschuldig dan hij leek. Hoewel Nazi-Duitsland in 1942 op de top van zijn militaire en politieke kracht stond, werden Joden gepresenteerd als een bedreiging, om Ariërs te kunnen verenigen tegen een gedeelde vijand.

Donker jaar

1942, het jaar waarin de strip verscheen, was een donker jaar voor de Nederlandse Joden. De verplichte gele ster werd geïntroduceerd. In de zomer van dat jaar begonnen de deportaties van Joden naar de concentratiekampen in het door de nazi's bezette Polen. Propagandateksten en –beelden als die van Beekman, droegen bij aan het politieke klimaat waarin de vervolging van Joden mogelijk werd.

In zijn artikel analyseert Kees Ribbens Beekmans gebruik van anti-Joodse stereotypen, die destijds door heel Europa werden gebruikt werden. Denk aan clichés als 'andersheid', hebzucht en het oude stereotype van het judeocommunisme, waarbij Joden neergezet werden als de veroorzakers van de Russische revolutie in 1917 en de opkomst van het communisme. Ribbens gaat dieper in op de fijne kneepjes van het anti-Joodse discours, de verborgen mechanismen erachter, en geeft inzicht in hoe het genre werd ingezet in de nazi-propagandamachine.

 

Meer lezen?

De eerste vijftig belangstellenden kunnen de tekst hier gratis downloaden.