8 februari 2018

Het NIOD gaat vervolgonderzoek doen naar het Rotterdamse gemeentebeleid ten aanzien van ontrechting en rechtsherstel van Joodse oorlogsslachtoffers in de oorlogsjaren en daarna tot en met 1955. De gemeente Rotterdam stemde deze week in met een voorstel daartoe. Dit is gebeurd in samenspraak met vertegenwoordigers van Joodse organisaties. Het onderzoek zal naar verwachting 2,5 jaar in beslag nemen.

Rotterdam 1941, NIOD Beeldbank WO2 68957
Rotterdam 1941, NIOD Beeldbank WO2 68957

De afgelopen maanden voerde het NIOD een verkennend onderzoek uit. Doel daarvan was een beeld te krijgen van de aard van de problematiek rond het Joods rechtsherstel in Rotterdam. Aanleiding waren eerdere onderzoeken in Amsterdam en Den Haag, waaruit bleek dat Joodse oorlogsslachtoffers door de gemeente vaak ‘onnodig hard’ zijn bejegend, vooral in financieel opzicht.

Boetes voor achterstallige erfpacht na oorlog

In Amsterdam en Den Haag kregen Joodse burgers die terugkeerden uit de concentratiekampen of van hun onderduikadres bijvoorbeeld te maken met aanslagen voor achterstallige erfpacht of straatbelasting. Soms volgden zelfs boeteheffingen. Dat riep de vraag op in hoeverre ook in Rotterdam ook sprake is geweest van ‘misstanden of immoreel gedrag’.

Op grond van het vooronderzoek constateert het NIOD nu dat de situatie in Rotterdam niet zonder meer te vergelijken is met die in andere steden. Dat heeft mede te maken met de verwoesting van de binnenstad in mei 1940 en de grootschalige onteigening van onroerend goed die daarna heeft plaats gehad. Daardoor zijn er in het centrum van de stad mogelijk geen onbillijke belastingheffingen opgelegd, zoals in Amsterdam en Den Haag.

Wel hebben Joodse huiseigenaren in Rotterdam bij onteigening mogelijk genoegen moeten nemen met minder gunstige compensatieregelingen. Verder is het de vraag in hoeverre rechtsherstel heeft plaatsgevonden van Joods onroerend goed dat tijdens de bezetting door de gemeente Rotterdam is verworven en geëxploiteerd. Het vervolgonderzoek zal daarover meer duidelijkheid moeten verschaffen.

Promotietraject met brede scope

De Faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam doet mee met het vervolgonderzoek naar de geschiedenis van ontrechting en rechtsherstel van Joodse oorlogsslachtoffers in Rotterdam. Door deze vorm van matching  is het mogelijk binnen het project - naast het rapport over ontrechting en rechtsherstel - ruimte te maken voor een volwaardig promotietraject met een bredere scope, namelijk een studie over de Joodse gemeenschap in  Rotterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog.