22 januari 2019

Het NIOD en de Universiteit Utrecht willen samen onderzoeken hoe Nederlandse huishoudens in de Tweede Wereldoorlog omgingen met de moeilijke omstandigheden waarin ze moesten leven. Voor dat onderzoek willen we een nieuwe bron gebruiken: de kasboekjes waarin huisvrouwen, al dan niet samen met hun echtgenoot, van dag tot dag bijhielden hoe ze hun geldzaken regelden.

Onze onderzoeksvraag is niet nieuw maar het meeste onderzoek naar het gedrag van Nederlanders in deze periode is uitgevoerd op macroniveau op basis van aannames over gedrag die slechts in beperkte mate stoelen op empirisch bewijsmateriaal. Ook voor het buitenland geldt dat er betrekkelijk weinig onderzoek op microniveau gedaan is. Hier ligt een kans om een nieuwe weg in te slaan in het onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog.

In het publieksproject Kasboekje van Nederland verzamelden we inmiddels meer dan 2.000 kasboekjes van Nederlandse huishoudens en kleine ondernemingen uit de hele 20ste eeuw. Van honderd huishoudens en kleine ondernemers uit alle delen van het land hebben we kasboekjes met informatie over hun geldzaken in één of meer oorlogsjaren (1940-1945). In totaal beschikken we zo over ruim 550 gedocumenteerde ‘oorlogsjaren’.

De werkzaamheden
Om goed onderzoek te doen naar de kwetsbaarheid en weerbaarheid van huishoudens tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn kasboekjes niet genoeg. We willen samen met twee stagiairs onderzoeken op welke manier we de gegevens uit kasboekjes kunnen combineren met informatie uit andere primaire en secundaire bronnen om goed inzicht te krijgen in het gedrag van de huishoudens. Ook willen we onderzoeken of we meer inzicht in de oorlogssituatie krijgen door kasboekjes uit de jaren direct vóór en na de oorlog bij het onderzoek te betrekken.

Om goed onderzoek te kunnen doen moeten de studenten zich vertrouwd maken met de relevante literatuur over de Tweede Wereldoorlog, ze moeten bekend raken met de institutionele omgeving in die samenleving en ze moeten een goed begrip hebben van de geldzaken die in de kasboekjes domineren. Om die drempel niet te hoog te maken bieden we de mogelijkheid om in een specifieke regio onderzoek te doen. Uitgangspunt zou dan een beperkte set inhoudelijk rijke kasboekjes uit een specifieke plaats of regio kunnen zijn.

De stage duurt drie maanden en zal drie dagen in de week in beslag nemen. Standplaats van de stagiairs wordt het NIOD in Amsterdam, waar ze gedurende de stage ook meedraaien in de organisatie. De stage wordt begeleid door Ralf Futselaar van het NIOD en Oscar Gelderblom van de Universiteit Utrecht. Het NIOD heeft goede ervaringen met het geven van vrijheid aan studenten om op reis te gaan en in een bepaalde regio verdiepend archiefonderzoek te doen. Dat willen we ook in deze stage aanmoedigen.

De kandidaat
Deze stage staat open voor MA studenten geschiedenis of een (sterk) verwante discipline. Kennis van economie en kwantitatieve methodes is noodzakelijk.

Nadere inlichtingen: Ralf Futselaar (r.futselaar@niod.knaw.nl). Reageren uiterlijk 15 februari 2019 bij Helen Koekenbier (h.koekenbier@niod.knaw.nl).