24 oktober 2018

Vandaag verdedigt Theo Gerritse zijn langverwachte proefschrift over Hanns Albin Rauter, tijdens de oorlog de meest gevreesde en gehate Duitser in Nederland. Tegelijk verschijnt zijn proefschrift als publicatie onder de titel Rauter. Himmlers vuist in Nederland. In de archieven en collecties van het NIOD duikt de naam Rauter vaak op. In dit overzicht worden de belangrijkste archieven en collecties op een rijtje gezet.

Kerkmeester, Rauter, Goedhuys, Woudenberg en Rost van Tonningen. (Beeldbank WO2, NIOD)

Archief 077: Generalkommissariat für das Sicherheitswesen (Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West)
Als Generalkommissar für das Sicherheitswesen en Höhere SS- und Polizeiführer (HSSPF) was Rauter belast met de "openbare orde en veiligheid". In die hoedanigheid was hij direct verantwoording verschuldigd aan Heinrich Himmler. De organisatie bestaat uit de hoofdafdelingen Höhere SS- und Polizeiführer, Sicherheitspolizei en Sicherheitsdienst, Ordnungspolizei en Waffen-SS, bij elkaar vormend het complete politieapparaat van het Duitse bestuur. Ook het Nederlandse politieapparaat ressorteerde onder hem. Het archief (19,5 meter) bestaat uit de volgende deelarchieven:

1. Höhere SS- und Polizeiführer. Hierin o.a. stukken van het SS- und Polizeigericht, de Nederlandsche Landwacht en de Germaansche SS in Nederland

2. Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des Sicherheitsdienstes (BdS) / ständiger Vertreter. Hierin:

  • Abteilung III – Lebensgebiete (inlichtingen- en informatiedienst over tegenstanders binnen de Nederlandse samenleving, met name levensbeschouwelijke en culturele groeperingen)
  • Abteilung IV - Gegner und Abwehr (waaronder IV A ter bestrijding van het verzet en het beruchte „Judenreferat“ IV B 4)
  • Abteilung V – Kriminalpolizei (bestrijding misdaad)
  • Zentralstelle für jüdische Auswanderung (voorbereiding en uitvoering van deportatie van de Nederlandse Joden)
  • Ein- und Ausreisestellen (vooral i.v.m. het verlenen van reisvergunningen)
  • Außenstellen / Einsatzkommando's van de Befehlshaber der Sicherheitspolizei (stukken van plaatselijke afdelingen van de BdS)

3. Befehlshaber der Ordnungspolizei

4. Befehlshaber der Waffen-SS en Landstorm Nederland

NB: In verband met de digitalisering van dit archief is het voorlopig niet in te zien. De verwachting is dat het archief in de eerste helft van 2019 weer beschikbaar is voor raadpleging.

Collectie 286: Collectie proces Rauter
Rauter was verantwoordelijk voor de deportaties van Joden naar de vernietigingskampen, de bestrijding van het Nederlandse verzet en de verplichte tewerkstelling van Nederlandse mannen in Duitsland. Op 6 februari 1946 werd Rauter aan de Nederlandse regering uitgeleverd om wegens het plegen van oorlogsmisdaden terecht te staan. In april 1948 had de zaak tegen Rauter plaats. Tijdens de zitting van 4 mei sprak de president de door het Hof gewezen sententie uit, waarbij Rauter tot de doodstraf veroordeeld werd. Na cassatie werd op 12 januari 1949 de door het Bijzonder Gerechtshof opgelegde doodstraf bevestigd. In de vroege ochtend van 25 maart 1949 werd de straf door middel van de kogel voltrokken.

De collectie (1 meter) bevat stukken van het proces tegen Rauter dat werd gevoerd bij het Bijzonder Gerechtshof en daarna bij de Bijzondere Raad van Cassatie. Daarnaast bevat het uitgetypte verhoren van Rauter, die in zijn cel werden afgenomen door RIOD-medewerkers N.W. Posthumus en L. de Jong. Tenslotte is het manuscript van de bronnenpublicatie “Het proces Rauter” van het RIOD, samengesteld door dr. A.E. Cohen, opgenomen in deze collectie.

Collectie 283: Collectie gespreksverslagen
In de eerste jaren na de oorlog hebben medewerkers van het RIOD gesprekken gehad met Mussert, Rauter en andere personen die een belangrijke positie tijdens de bezetting innamen. Rauter-dossiers:

1-11: Verhoren van H.A. Rauter, 23 januari 1947- 27 januari 1949.
12: Verhoren van H.A. Rauter.
13: Stukken van het proces tegen Rauter van de Bijzondere Raad van Cassatie.
14: Rauter's slotwoord voor de Bijzondere Raad van Cassatie, 22 oktober 1948.

Archief 169: Rost van Tonningen, M.M.
Rost van Tonningen, prominent lid van de NSB, was vanaf 1941 president van De Nederlandsche Bank en secretaris-generaal van het Departement voor Bijzondere Economische Zaken. Het archief bevat correspondentie met en over H.A. Rauter.

Archief 118: Departement van Bijzondere Economische Zaken
Betreft het archief van het departement, waar Rost leider van was. Bevat correspondentie met en over H.A. Rauter.

Archief 101a: Frederiks, K.J.
K.J. Frederiks was tot aan zijn onderduik in september 1944 secretaris-generaal van het Departement van Binnenlandse Zaken. Het archief bevat o.a. correspondentie met H.A. Rauter.

KB I: Knipselcollectie personen
De collectie herbergt meerdere dossiers met krantenartikelen aangaande H.A. Rauter.

Fotocollectie

In de Beeldbank WO2 zijn diverse foto’s te vinden van H.A. Rauter.

Kijk in de inventarissen voor een volledig overzicht van NIOD-stukken met betrekking tot Rauter.
 

Tekst: Hubert Berkhout