Verzetsmuziek

Na de bezetting in 1940 komen Nederlandse radiozenders onder Duits bewind te staan. De berichtgeving wordt onbetrouwbaar en niet alles kan zomaar worden uitgezonden. Aan de andere kant van de Noordzee richt de Nederlandse regering in ballingschap intussen een alternatief radiostation op: Radio Oranje.

Jetje van Radio Oranje

Op 28 juli 1940 zendt Radio Oranje, ‘de stem van Strijdend Nederland’, de eerste uitzending uit. Een jaar later, op 1 juli 1941, gaat er nog een radiostation de lucht in: De Brandaris, een radiostation voor Nederlandse zeelui. De twee stations besluiten in 1942 samen te gaan onder de naam Radio Oranje. Koningin Wilhelmina opent de allereerste uitzending van Radio Oranje. Daarna zendt Radio Oranje wekelijks uit. Hoewel op de professionaliteit van de uitzendingen de eerste periode nogal wat aan te merken valt, wordt Radio Oranje steeds professioneler en de toon van de uitzendingen steeds onverschrokkener.

Vanaf 1941 zendt Radio Oranje het cabaretprogramma ‘De Watergeus’ uit. Verschillende mensen werken mee aan de uitzendingen van het programma, waaronder Loe de Jong. Eén van de schrijvers die de liedjes voor ‘De Watergeus’ schrijft is Jo Paerl, wiens dochter bekend staat als ‘Jetje van Radio Oranje’. Jetje, of Jetty Paerl, zingt het grootste gedeelte van de liedjes voor ‘De Watergeus’. Het programma zendt bekende liedjes met aangepaste anti-Duitse teksten uit, zoals ‘Op de hoek van de straat staat een NSB’er’, waarin de spot gedreven wordt met de NSB en het NSB-blad ‘Volk en Vaderland’:

‘Op de hoek van de straat,
staat een NSB’er.
‘T is geen man, ‘t is geen vrouw,
’t is een farizeeër.
Met een krant in de hand,
staat hij daar te venten.
Hij verkoopt zijn vaderland,
Voor vijf losse centen.’

Luisterverbod

In Nederland probeert de bezetter intussen een luisterverbod te handhaven en stoorzenders te plaatsen die de golflengtes van de buitenlandse zenders verstoren. Het luisterverbod is maar in beperkte mate effectief. Ook lukt het de Duitsers niet om met stoorzenders alle golflengtes van de uitzendingen van Radio Oranje te saboteren. In mei 1943 worden alle Nederlanders opgedragen om hun radiotoestellen in te leveren. Hoewel ook deze poging om het luisteren naar overzeese zenders tegen te gaan niet vlekkeloos verloopt, leidt deze actie ertoe dat begin 1944 zes op de tien gezinnen geen radiotoestel meer hebben. Radio Oranje blijft desondanks uitzenden. Op 5 mei 1945 zendt Radio Oranje de laatste uitzending uit: een bevrijdingsuitzending waarin de oorlogsslachtoffers herdacht worden en waarin vooruitgekeken wordt naar de wederopbouw.

Het verzetslied van Eddy Christiani

Naast bewuste verzetsnummers verschijnt er tijdens de oorlog ook een nummer dat onbedoeld een verzetslied wordt: ‘Ouwe Taaie' van de onlangs overleden Eddy Christiani. De tekst van dit lied wordt in mei 1943 door de afdeling Theater en Dans van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten 'afgekeurd'. Er zitten volgens het departement teveel Amerikaanse invloeden in het lied: Christiani zingt over een ‘cowboy’, ‘dollars’, en ‘whisky’.

Een foto van het team van Radio Oranje. Van links naar rechts H.W. Sandberg, Jan van Os, J. Paerl, H.J. vd Broek, L. de Jong, L. Tas, Hans Zeyneke van Shiwe, Bob den Doolaard en George Sluizer. Datum onbekend. Beeldbank WO2/NIOD.
'Op de hoek van de straat staat een NSB'er', gezongen door Jetty Paerl voor Radio Oranje. Beeldbank WO2/NIOD.
Radiouitzending in Londen tijdens de oorlog. Datum onbekend. Beeldbank WO2/NIOD.
'Ouwe Taaie', van Eddy Christiani. Datum opname onbekend.
Document van de afdeling Theater en Dans van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten uit 1943 waarin de tekst van 'Ouwe Taaie' 'afgekeurd' wordt.