Soldatenmuziek

Muziek speelt voor soldaten tijdens de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol. Liedjes die onder soldaten populair zijn, gaan over de liefde, zijn sentimenteel of bedoeld om de militairen aan te moedigen. Toch schrijven artiesten voor de broodnodige ontspanning ook humoristische soldatenliedjes.

Mobilisatieliedjes

In augustus 1939 worden duizenden Nederlandse mannen opgeroepen om in militaire dienst te gaan. Nadat het Duitse leger in hetzelfde jaar Polen binnenvalt, verklaren Engeland en Frankrijk de oorlog aan Nazi-Duitsland. Het Nederlandse leger bereidt zich voor. Het amusementsleven in Nederland staat door de crisisjaren op een laag pitje. Mensen hebben geen geld om uit te gaan en artiesten komen moeilijk aan werk. De mobilisatieperiode vormt een nieuwe bron van inspiratie voor artiesten en biedt vele muzikanten de mogelijkheid om weer op te treden. Dit keer niet in stadstheaters, maar op legerplaatsen door het land.

Het feit dat men zich in Nederland nog moeilijk kan voorstellen dat er op Nederlands grondgebied een oorlog gaat plaatsvinden, is terug te zien in de lichtzinnige en humoristische toon van veel mobilisatieliedjes:

‘Niet meer of minder dan een ramp, bedreigde onze Natie!
De erwtensoep was zwaar mislukt
en ied'reen vroeg bedrukt:
Wie heeft er suiker in de erwtensoep gedaan?

uit ‘Wie heeft er suiker in de erwtensoep gedaan?’ van Lou Bandy, een populair liedje uit de mobilisatietijd.

Liefdesliedjes aan het front

Bij het uitbreken van de oorlog worden duizenden soldaten uitgezonden om aan het front te vechten. Het is misschien dan ook geen toeval dat ‘We’ll meet again’ van de Londense zangeres Vera Lynn een hit wordt tijdens de oorlog. Het lied verwoordt het gemis en het verlangen van soldaten die zich ver weg van het thuisfront begeven. De zangeres is met haar sentimentele nummers zó geliefd onder de Britse troepen, dat ze de bijnaam ‘The Forces’ Sweetheart’ krijgt. NIOD-archiefmedewerker Michiel Wilmink schreef onlangs op de 100ste verjaardag van Vera Lynn een blogpost over haar. Lees hier deze blogpost.

Een ander lied dat populair is onder soldaten is ‘Lili Marleen’. Het bijzondere aan dit liefdeslied is dat ‘Lili Marleen’ aan de Duitse als wel de geallieerde zijde een populair lied wordt. Zowel Vera Lynn als Marlène Dietrich nemen een versie van het nummer op. De Hamburgse dichter Hans Leip schrijft ‘Lili Marleen’ in 1915 over ‘Lili’ en ‘Marleen’, twee vrouwen op wie Leip verliefd is.

Ook verschijnen er tijdens de oorlog liedteksten geschreven door Duitse soldaten die in Nederland verblijven. Onderofficier Carolus Hartmann schrijft in 1942 het lied ‘Die Blonde Rie’. De tekst is gebaseerd op de tekst van het Nederlandse liedje ‘Blonde Rie’ van Rinus Niessen. Hartmann schrijft een Duits tekst over ‘ein Meisje’ dat aan de Nederlandse kust woont:

‘Der Seewind läuft zur Tür hinein, und springt zum Fenster raus.
Am Fenster steht ein Meisje, es ist die blonde Rie.’

De Duitse componist Herms Niel bewerkt het lied voor orkest en op verschillende plaatsen in Nederland wordt ‘Die Blonde Rie’ uitgevoerd.  Aan de Duitse kant is men enthousiast over het lied. De ‘Deutsche Zeitung in den Niederlanden’ vergelijkt het lied met het nationaalsocialistische lied ‘Erika’: ‘… dann wird die blonde Rie genau so Liebling singefreudiger Niederländer, wie es die Erika in Deutschland geworden ist.’ ‘Die Blonde Rie’ groeit tijdens de oorlog uit tot een populair lied onder Duitse soldaten.

De Siegfriedlijn

Soms helpt muziek soldaten tijdens de oorlog de moed erin te houden. Het lied ‘We’re going to hang out the washing on the Siegfried Line’, beschrijft de strijd om de ‘Westwall’ ofwel de ‘Siegfriedlijn’. De Siegfriedlinie is een Duitse verdedigingslinie die langs de oostgrenzen van Nederland, België en Frankrijk loopt. Het lied, geschreven in 1939, wordt één van de meest populaire liedjes uit de vroege oorlogstijd en blaakt van optimisme:

‘We're going to hang out the washing on the Siegfried Line.
Have you any dirty washing, mother dear?
We're gonna hang out the washing on the Siegfried Line.
'Cause the washing day is here.’

Het nummer is echter vooral populair bij het thuisfront. Daar is het gevaar van de vijand minder goed in te schatten. Nadat Frankrijk capituleert en het Duitse leger zich naar kust begeeft, verliest het lied aan populariteit. Het lied wordt tijdens de oorlog zelfs het onderwerp van spot. In Duitsland en in Nederland verschijnen parodieën op het nummer. Het nationaalsocialistische radioprogramma ‘Zondagmiddagcabaret van Paulus de Ruiter’ zendt de volgende versie uit: ‘Waarom hangt de was niet aan de Siegfried-lijn, van je ra-ra-ra, waar zou de wasbaas zijn?’. Als in 1944-1945 de overwinning in zicht is, stijgt het lied onder geallieerde soldaten in populariteit.

 

'Wie heeft er suiker in de erwtensoep gedaan' van Lou Bandy, 1939
Omslag bladmuziek 'Wie heeft er suiker in de erwtensoep gedaan', tekst geschreven voor Jacques van Tol.
'We'll meet again', Vera Lynn (1939).
De Nederlandse tekst van 'Lili Marleen', geschreven door Herre de Vos.
'Lili Marleen', de versie van Marlène Dietrich.
Bladmuziek van 'Die Blonde Rie', tekst geschreven door Carolus Hartmann.
Geallieerde soldaten bij de Siegfriedlijn, 1945. BeeldbankWO2/NIOD.
'We're gonna hang out the washing on the Siegfried Line', gezongen door Ray Ventura in het Frans en Engels, 1939.
Bladmuziek 'We're gonna hang out the washing on the Siegfried Line', tekst zowel in het Frans als in het Nederlands, 1939.